نعمت ظاهر تخفيف شرايع است ، و نعمت باطن تضعيف منافع ( 1 ) . و گفتند ( 2 ) : ظاهر تسويهء ظواهر ( 3 ) است ، و باطن تصفيهء سراير . و گفتند ( 4 ) : ظاهر تبيين است ، في قوله : يُبَيِّنُ اللَّه لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا ( 5 ) . . . ، و باطن تزيين است ، في قوله : وَزَيَّنَه فِي قُلُوبِكُمْ ( 6 ) . و گفتند : نعمت ظاهر ، الرّزق المكتسب ، و باطن ، اعطاؤه من حيث لا يحتسب . و گفتند : ظاهر مدخل غذاست ( 7 ) ، و باطن مخرج اذى . و گفتند : ظاهر جوارح است ، و باطن مصالح ، و گفتند : ظاهر خلق است ، و باطن خلق . و گفتند : ظاهر تنعيم است ( 8 ) في قوله : أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ( 9 ) . . . و باطن تعليم في قوله : وَ يُعَلِّمُكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ ( 10 ) . و گفتند : ظاهر عطاست ، و باطن صرف بلا . و گفتند ( 11 ) : ظاهر دعوت است فى قوله : وَاللَّه يَدْعُوا إِلى دارِ السَّلامِ ( 12 ) ، و ( 13 ) باطن هدايت في قوله : وَيَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ( 14 ) . و گفتند : نعمت ظاهر آن است كه چون ذكر طاعت ( 15 ) تو كرد مفصّل كرد ، في قوله : التَّائِبُونَ الْعابِدُونَ ( 16 ) ، و فى قوله : إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِماتِ ( 17 ) . . . ، و في قوله : قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ( 18 ) - الايات . و چون به ذكر گناهت ( 19 ) رسيد مجمل گفت در دعوت با توبه ، گفت : وَتُوبُوا إِلَى اللَّه جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ ( 20 ) . و گفتند ( 21 ) : ظاهر توفيق طاعت است ، و باطن عصمت از ريا و سمعت ( 22 ) .

--> ( 1 ) . كا : صنايع ، ديگر نسخه بدلها : متابع . ( 4 - 2 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا نعمت . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : متظاهر . ( 5 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 176 . ( 6 ) . سورهء حجرات ( 49 ) آيهء 7 . ( 7 ) . اساس : اذاست ، به قياس با نسخهء آط ، تصحيح شد . ( 8 ) . آط ، آج ، لب : تنعّم است . ( 9 ) . سورهء فاتحه ( 1 ) آيهء 7 . ( 10 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 151 . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها نعمت . ( 12 ) . سورهء يونس ( 10 ) آيهء 25 . ( 13 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا نعمت . ( 14 ) . سورهء يونس ( 10 ) آيهء 25 . ( 15 ) . همهء نسخه بدلها : ذكر نعمت . ( 16 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 112 . ( 17 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 35 . ( 18 ) . سورهء مؤمنون ( 23 ) آيهء 1 . ( 19 ) . همهء نسخه بدلها : گناه . ( 20 ) . سورهء نور ( 24 ) آيهء 31 . ( 21 ) . آب : گفته‌اند ، همهء نسخه بدلها نعمت . ( 22 ) . همهء نسخه بدلها است .